Intussen bij de Toeslagenaffaire: ‘Ik heb een goed geheugen, maar zo goed ook weer niet.’

‘Hoe heeft iemand hier ooit toestemming voor kunnen geven?’, ‘Buikpijn kreeg ik er van.’, ‘Ik heb een goed geheugen, maar zo goed ook weer niet.’ Een ambtenaar die kritische vragen stelt, wordt  weggepromoveerd. Eindverantwoordelijken die constipatieproblemen krijgen en zich ‘plots’ weinig meer kunnen herinneren.

De Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag is nog maar net van start gegaan of je merkt al dat het hier tot interessante en leerzame uitspraken komt, ‘leerzaam’ v.w.b. o.m. het thema programmamanagement. Op zich zijn de 1e bevindingen niet vernieuwend, ook niet verrassend want het ontwijkend gedrag dat m.n. leidinggevenden hier vertonen is al in tal van wetenschappelijk onderzoek vastgelegd zoals o.m. in Manfred Kets de Vries working paper ‘The Psychpopath in the C-Suite.

De Belastingdienst is hier, in dit blog, een dankbaar (sic) onderwerp v.w.b. de thema’s organisatieverandering en organisatiecultuur. Niet omdat dat wat er over deze thema’s binnen de Dienst gebeurt uniek is, eenzelfde giga beschikbare hoeveelheid wetenschappelijke literatuur laat dat zien dat i.d. binnen zowel publieke als private sector ‘wijdverbreid’ is, maar vooral omdat dat wat er daar gebeurt in grote mate transparant is. Bewust zeg ik niet ‘volledig transparant’ want de verhoren laten zien dat er dagelijks nieuwe feiten boven tafel komen.

Pas als de verhoren zijn afgerond, het stof is neergedaald en de ondervragingscommissie heeft gerapporteerd, wil ik in meer detail ingaan op de uitkomsten van de lopende verhoren. Nu wil ik ingaan op een document dat ik deze week tegenkom bij de Algemene Rekenkamer. Het betreft recent onderzoek van de Algemene Rekenkamer (AR) naar de steun die de overheid geeft aan grote bedrijven, getroffen door de coronapandemie zoals bijv. de miljardensteun aan KLM (waarover de AR zich overigens zéér kritisch toont).

De titel van het doc. ‘Steun aan grote ondernemingen – leren van het verleden‘ is al veelzeggend. Net zoals de tekst in de begeleidende kamerbrief: ‘Vaak wordt gezegd dat de situatie uitzonderlijk en uniek is en dat de tijd dringt. Aan de andere kant gaat snelheid soms ten koste van zorgvuldigheid. (….) De vraag is of deze steunoperaties zo wezenlijk verschillen van andere
overheidsoperaties, zoals grote projecten. Hoe uniek zulke situaties op het moment zelf ook lijken, ze leiden doorgaans tot overheidsingrepen die vergelijkbare karakteristieken hebben.’

De kinderopvangtoeslagenaffaire is inmiddels zo’n ‘overheidsoperatie’ c.q. ‘groot project’. Om dergelijke projecten/programma’s zorgvuldig op te pakken c.q. aan te sturen adviseert de AR vooraf te leren van ’16 lessen uit het verleden’. Die ervaringen uit het verleden leveren leerzame lessen op, een kort overzicht:

  1. Les 1. Breng het publiek belang in kaart;
  2. Les 2. Zorg voor inzicht in de continuïteit van de onderneming;
  3. Les 3. Zorg voor volledig zicht op relatie met overheid;
  4. Les 4. Omgaan met onzekerheid: prognoses, referenties en scenario’s;
  5. Les 5. Eis een goed en samenhangend reddingsplan;
  6. Les 6. Hanteer een doordachte bail-in (‘bail in‘: alle stakeholders dienen systematisch in beeld te worden gebracht en zoveel mogelijk mee te betalen; ook wel ‘skin in the game‘ genoemd);
  7. Les 7. Verken alternatieven;
  8. Les 8. Niet ingrijpen is ook een alternatief;
  9. Les 9. Zorg voor een ‘plan B’;
  10. Les 10. Let op doelmatigheid en proportionaliteit;
  11. Les 11. Draaiboek ondersteunt maatwerk;
  12. Les 12. Informeer het parlement tijdig en volledig;
  13. Les 13. Stem tijdig af met de Europese Commissie;
  14. Les 14. Denk na over te stellen voorwaarden;
  15. Les 15. Organiseer het toezicht op naleving van voorwaarden;
  16. Les 16. Overschat niet het nut van een overheidscommissaris.

De 16 lessen zijn mogelijk niet 1 op 1 over te nemen voor de toeslagenaffaire i.c. de Belastingdienst, zo zou voor hen de ‘overheidscommissaris’ synoniem zijn aan de ‘staatssecretaris’, maar daarmee (niet alleen) voor deze affaire zeker niet minder interessant.

Je vraagt je dan toch af: is de Top van de Belastingdienst op de hoogte geweest van deze ’16 lessen in project-/programmamanagement’? Ik verwacht het helaas niet, zeker niet omdat 1 van de topambtenaren opmerkt: ‘Ik heb een goed geheugen, maar zo goed ook weer niet.’

Willem E.A.J. Scheepers, docent en organisatie ontwikkelaar Verander- en Programmamanagement resp. auteur van het zojuist verschenen boek Managen en Leiden Pre-Corona, over Leren (en Afleren).

 

 

 

4 thoughts on “Intussen bij de Toeslagenaffaire: ‘Ik heb een goed geheugen, maar zo goed ook weer niet.’”

Dora 1 week ago

Er wordt vergaderd, verhoord, en nog eens vergaderd. Maar de mensen over wie het gaat zien nog steeds geen geld. Hoe lang duurt dit nog. Iedereen is er mee bezig maar teruggave geld komt er niet..
Moeten de goeden onder de kwaden lijden? Bij andere overheidsprojecten kijkt men ook niet zo nauw. Hoeveel projecten vallen niet miljoenen duurder uit dan gecalculeerd. Daar hoort niemand meer wat van.

Ir. JGM van der Zanden 1 week ago

Willem, beter kritisch kijken is ook voor jou een uitdaging!
Je moet die bevooroordeelde ondervragers als Kuiken en Leyten eens bezig zien. Ze willen niet horen dat de BD eigenlijk nauwelijks blaam treft. Die heeft 3 keer geprobeerd om SZW te overtuigen om de terugbetalingsregelingen soepeler te maken. Maar SZW wilde zich aan de wet houden! Dus bleef geen andere oplossing dan streng invorderen. Met steun van rechters tot en met de RvS!

Ben benieuwd of Asscher a.s. maandag ook zo ondervraagd zal worden door zijn partijgenoot…..

Antwoord op Ir. JGM van der Zanden
Willem E.A.J. Scheepers 1 week ago

Dank voor je reactie Jan, objectief vragen stellen (en kunnen luisteren) is idd een kunst (als het ‘Uberhaupt’ al mogelijk is).

Maar zoals ik al aangeef: op de verhoren zelf kom ik op een later moment nog terug. Nu is het, voor mij, interessant te constateren dat er ook vwb toeslagenaffaire nauwelijks iets wordt geleerd van ‘lessen uit het verleden’.

JGM van der Zanden 7 dagen ago

Daar heb je helemaal gelijk in. Helaas. Het lerend vermogen van veel organisaties = 0. Het is altijd weer de Risico-Regel-Reflex van Margot Trappenburg.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *