Gastcolumns

Minstens tienduizend jaar is de mens bezig geweest een wereldomvattend stelsel van ruilmogelijkheden (een markt) op te zetten. Sinds de start van het Industriële Tijdperk, is dit proces ongelooflijk versneld. In het Industriële Tijdperk is de wereld tot één grote markt omgetoverd.

Door op systematische wijze miljarden mensen aan elkaar te verbinden, zorgde de markt voor een wereld waarin niemand – individu noch natie of zelfs cultuur- het eigen lot in handen meer had. Het verspreidde een vulgair materialisme, samen met het geloof dat economische factoren en een economisch gerichte motivatie de fundamentele drijfveren waren van het menselijke bestaan.

Het zorgde ervoor dat het leven beschouwd werd als een opeenvolging van contractuele transacties en voor een samenleving waarin werd gesproken over “huwelijkscontracten”en “sociale contracten”.

• Tweet

Voor 70% van de Nederlandse werknemers worden de arbeidsvoorwaarden onderhandeld door vakbondsbestuurders. Dat is heel veel als je beseft dat het animo van werknemers om zich aan te sluiten bij een vakbond al jarenlang drastisch terugloopt. Veel bedrijven zitten opgescheept met volstrekt achterhaalde en inmiddels onbetaalbare arbeidsvoorwaarden, zoals automatische prijsindexatie en ADV. De huidige generatie medewerkers betaalt hiervoor de rekening. In deze eeuw vertegenwoordigen vakbonden al lang niet meer ‘de stem van de medewerker’, toch bepalen vakbondsbestuurders in Nederland wel wat er jaarlijks aan salarisverhogingen wordt uitgekeerd. Hoog tijd voor verandering !

Zo moet Philips 1400 mensen ontslaan en ziet het zich tegelijk geconfronteerd met een volstrekt irreële eis tot structurele verhoging van de lonen. In antwoord daarop probeert het bedrijf de percentages van het variabele (prestatiegerichte) loonbestanddeel te verhogen, maar dat wordt afgewezen vanwege het solidariteitsprincipe. Een beperkt vertegenwoordigde groep medewerkers heeft zo een onevenredige impact op een onderhandelingsproces.

• Tweet

Onze parlementaire structuur is de afgelopen 250 jaar nauwelijks veranderd en is daarom niet toegerust voor het soort managersbeslissingen dat vandaag de dag noodzakelijk is. Het gehele apparaat is volkomen ineffectief. Een politiek stelsel moet niet alleen besluiten kunnen nemen en die uitgevoerd zien te krijgen. Het moet op de juiste schaal kunnen opereren, instaat zijn ongelijke stukken beleid te integreren en tegelijk de diversiteit in de samenleving kunnen weergeven en daarop reageren.

Onze problematiek speelt zich niet langer af rond zaken als “links versus rechts’, of sterk of zwak leiderschap; het huidige systeem van besluitvorming is zelf tot een gevaar uitgegroeid.

Toen er sprake was van een voornamelijk statische samenleving werkte het bestuursmodel met onafhankelijke ministers en wethouders misschien nog wel. Het was zeker niet ideaal, maar door een weinig dynamische samenleving waren de effecten ervan niet al te beroerd. Nu is dat anders.

• Tweet

Vanaf de voorhistorische tijden tot heden hing het goed functioneren van een groep mensen af van persoonlijke communicatie tussen de individuen die er deel van uitmaakten. Niettemin bestond ook de behoefte aan de mogelijkheid berichten uit te wisselen die tijd en ruimte konden overbruggen.

De oude Perzen beschikten over torens die als een soort “roepzender” functioneerden: erbovenop stonden mannen om berichten van de ene toren naar de andere te schreeuwen. De Romeinen exploiteerden een uitgebreid ordonnanssysteem. Tussen 1305 en het begin van de negentiende eeuw onderhield het Duitse vorstenhuid Taxis een ponyexpres voor heel Europa.

In de afgelopen eeuwen is de maatschappij veranderd van een agrarische naar een industriële samenleving. Wij leven momenteel in een transitoperiode die een gevolg is van de overgang van het Industriële Tijdperk naar het Kennis en Innovatietijdperk.

• Tweet

Als er iets is dat we uit de ons achterliggende decennia hebben kunnen leren, is het wel dat alle politieke en sociale problemen in elkaar grijpen. Dat bijvoorbeeld energie gevolgen heeft voor de economie, die op haar beurt consequenties heeft voor de gezondheidszorg, die dan weer effecten heeft voor onderwijs, gezinsleven en nog vele andere zaken. De poging om keurig apart gedefinieerde problemen geïsoleerd aan te pakken – de beproefde werkwijze uit het Industriële Tijdperk- leidt alleen maar tot verwarring en ellende. Daarom is het onbegrijpelijk dat de huidige structuur van de overheidsapparaten, de methodieken, werkwijzen en governance nog steeds op de criteria van het Industriële Tijdperk en niet op het nieuwe huidige tijdperk zijn gebaseerd.

Het gevolg hiervan is dat elke poging van een regering tot aanpak van wezenlijke problemen een geheel nieuwe serie problemen oproept die vaak nog ernstiger zijn dan de oorspronkelijke (zie Griekenland). De toenemende snelheid van de veranderingen is de macht van onze besluitvormende organen te boven gegaan, waardoor onze huidige politieke structuren verouderd zijn geraakt, ongeacht partij ideologie en/of soorten leiderschap.

• Tweet

Maandagochtend, de krantkoppen en RSS feeds lezen van de laatste tijd, onder het genot van een kopje ‘Loes’ koffie (onze beste koffiejuf) en een stukje Nougat ijstaart (een collega viert haar 40^e verjaardag) …. Een korte samenvatting:

De oproep aan het middelbaar beroepsonderwijs van het Stoutfonds om ‘burgerlijk ongehoorzaam’ te zijn is nog niet koud, of het bericht van Mauro komt eroverheen. Je vraagt je af of het toeval is…

Ondertussen wordt de euro van de ondergang gered, Griekenland de helft van de schuld kwijtgescholden en Italië krijgt te maken met een overstroming. Er was blijkbaar nog water over na Thailand en de ‘restjes’ liggen als vlokjes in de VS.

Daarbij hebben we het einde van de wereld WEER overleefd en wachten we af wat er gebeurt op 21.12.2012, toevallig ook mijn 38^e verjaardag. Ik zal denk ik een knalfuif plannen

• Tweet

De huidige politieke besluitvorming bevindt zich in een dermate groot vacuüm dat er sprake is van verlamming, stagnatie en richtingloosheid. Deze besluitvormingscrisis is overigens geen typisch Nederlands fenomeen. De zogenaamde regeerbaarheid van een democratie staat ter discussie omdat de politieke besluitvormingsmachinerie overbelast, volgestopt met irrelevante gegevens en geconfronteerd met ongekende problemen is.

Als burgers zien we het volgende schouwspel: een overheid die geen kans (meer) ziet de juiste beslissingen te nemen ten aanzien van belangrijke zaken of dat op uiterst inadequate wijze doet. En zich in plaats daarvan ongelooflijk druk maakt over duizend en één minder belangrijke en vaak triviale aangelegenheden.

Zelfs in die gevallen waarin sprake is van belangrijke besluiten, komen ze doorgaans als mosterd na de maaltijd en sorteren ze hoogst zelden het beoogde effect.

• Tweet

De snelle toeneming van het aantal verschillende producten en diensten in de technisch hoog ontwikkelde landen wordt vaak weggeredeneerd als een poging van het bedrijfsleven om de consumenten te manipuleren, om onnodige behoeften te scheppen en hun winsten op te voeren door voor een onbelangrijke wijziging een veel te hoge prijs te vragen. Ongetwijfeld bevatten deze aantijgingen een grond van waarheid, maar toch is er meer aan de hand: de toenemende verscheidenheid aan behoeften, waarden en levensstijlen in een gedemassificeerde samenleving.

Deze toegenomen sociale verscheidenheid wordt gevoed door een verdergaande onderverdeling van de arbeidsmarkt, weerspiegeld in groot aantal nieuwe beroepen vooral in de witte-boorden sector en bij de dienstverlening. Niet alleen onze beroepen worden minder uitwisselbaar, de mensen worden dat ook. Ze weigeren als standaardmodel te worden behandeld en doen hun werk in het scherpe bewustzijn van hun etnische, godsdienstige, professionele, seksuele, subculturele en individuele verschillen.

• Tweet

Bestaande politieke partijen, waarvan de ideologie net zo verouderd is als hun structuur, zijn hoogstens wat onduidelijke spiegelbeelden van elkaar geworden. Christen- democraten, Socialisten, Communisten, Liberalen, Democraten, Republikeinen, Conservatieven, allemaal zijn het, ondanks hun onderlinge verschillen, partijen uit het Industriële Tijdperk.

Feitelijk zijn ze allemaal uit onwetendheid of eigen belang bezig de stervende industriële orde uit de 20 ste eeuw in stand te houden, en blijven ze onderling vechten om de macht binnen dat systeem. Dat zal echter verloren kostbare energie, geld en tijd blijken te zijn. De uitkomst zal namelijk neerkomen op wie op een zinkend schip de beste plaats op het dek heeft weten te bemachtigen.

De noodzakelijke politieke ontwikkeling ontstaat in ons midden uit de strijd door twee fundamenteel verschillende kampen.

• Tweet